Van'da Kültür Sanat Ortamı

Van yaşam tarzını, geleneklerini, gündelik hayattaki farklılıklarını bir kültür haline getirmiştir. Bu bakımdan yazımızı kültür-sanat eserleri üzerinden değil, ortak bilincimize yerleşmiş bir birikim üzerinden başlatabileceğiz. 

Teknoloji ve iletişim imkanlarının hayatlarımızı değiştirmesi ile beraber, şehirler ve insanlar birbirlerine benzemeye başladılar. Öyle ki ihtiyaçlarımız ve taleplerimiz de bu doğrultuda benzer hale geldi. Bu değişim, bölgemizde sürekli olarak 'kültürel yoğunluktan' bahsedilmesine rağmen, ulusal/uluslararası boyutta sanat/kültür/edebiyat eseri diye tabir edebileceğimiz eser ve etkinliklerin eksikliğini gün yüzüne çıkardı.

Evet ciddi bir ozanlık geleneği var Van'da. Ancak bu gelenek kayıt altına alınmamış. Elimizde kitaplar yok mesela. Kayıtlar yok. Referans alabileceğimiz etkinlikler, gazete haberleri, kitaplar, kasetler yok.

Van'da şiir yazan ve bu işi çok iyi de yapan birçok insan var. Ancak şiir kitapları yok. Bu yüzden ulusal alanda karşılıkları yok bu isimlerin. Çünkü Türkiye'nin Van'dan, Van'ın kültüründen, sanatından, edebiyatından haberi yok.

Yerel gazetelerimiz, televizyonlarımız, radyolarımız burada tanıtım adına üzerlerine düşen görevi yapamamışlar. Yalnızca, ucuz reyting hesapları ile hala edebiyatı, şiiri, sazı, sözü bir eğlence aracı olarak görüyorlar. Resim sanatı maalesef, bölgemizdeki ressamların geçim derdi yüzünden yalnızca 'boş vakitlerinde' yapabilecekleri bir uğraş halini almış ve sergiler yok denecek kadar az. 1 milyonu aşkın nüfusu olan Van'ın sinema filmi olarak neredeyse hiçbir ciddi çalışması yok.

Van'da yazarlar ve şairler için bir dernek yok, birlik yok. Bu anlamda bir örgütlenme ve etkinlik yok.

100 bin nüfuslu illerde, ilçelerde bu gibi birlik ve dernekler şube açıyorken ya da bu bölgeler kendi birlik ve derneklerini oluşturuyorken, 1 milyon nüfuslu Van'da maalesef bu konuda hiçbir gayret yok.

Edebiyat eserleri, araştırmalar desteklenmiyor. Matbaalarımız bu türdeki eserlerin basımı için başka illerdeki matbaalarla rekabet edecek kapasitede değiller. Özellikle ilçelerde 'kütüphane' bir kavram olarak bile zihinlerde yok olmuş. Oysa günümüzde kütüphaneler, yalnızca bilgiye erişim için değil, geniş bir yaş yelpazesinde binlerce kişinin kitap okumak, ders çalışmak, yazmak, fikir üretmek, konferanslara katılmak için kullandıkları mekanlardır.

Biz Van'da konferans, seminer vs. denildiği zaman yalnızca kurum ve kuruluşların hizmet içi eğitimlerini anlıyoruz. Oysa pek çok alanda yetkin ve donanımlı kişiler Van'da mevcut olduğu gibi, dışarıdan da davet edilerek, insanların zorunlu olarak katıldıkları bu gibi etkinlikler yerine, oturacak yer bulunamayacak ve verimli geçecek pek çok konferans düzenlenebilir, düzenlenmelidir.

Öte yandan, 'sahaf' kavramı bölgemizde yok. Kitapçılar ise, kırtasiyelerin bir reyonunu oluşturuyor. Van'ın büyük kitapçılara, işi bilen sahaflara, sanat evlerine, sanat kurslarına, yazar birliklerine, kültürü, sanatı, edebiyatı önemseyen yöneticilere, idarecilere ihtiyacı var.

Televizyon kanalları bu gibi konuları gündemine alan ciddi ve profesyonel programlar yapmalı. Gazeteler, bu alanlardaki çalışmaları siyasetten ön planda tutarak haberleştirmeli, tanıtım konusunda her türlü desteği vermeli. Bölgede üretilen bütün sanat ve edebiyat eserleri yerel yönetimler ve Valilik, Kaymakamlıklar tarafından maddi olarak desteklenmeli, eser sahipleri onurlandırılmalı.

Geçen yıl ilk kez yapılan kitap fuarı, bu yıl mutlaka tekrar yapılmalı ve bu kez büyük yayınevlerinin popüler yazarları getirerek para kazanmasını sağlamak değil, bölgenin edebiyat ürünlerini ön plana çıkaracak şekilde, en önemli stantlar Vanlılara tahsis edilmeli.

Bölgede müzik alanında faaliyet gösteren pek çok profesyonel var. Bu kişilerin çalışmalarını albümleştirmeleri için, yerel yönetim ve Valilik, Kaymakamlık makamları doğrudan 'Kültür Yayınları' etiketiyle yayıncı olarak görev almalı.

'Vanlı Yazarlar ve Şairler Derneği' Van il merkezinden, gazetecilik dışı bir inisiyatif ile kurulmalı ve çalışmalarına başlamalı.

Bölgede kültür-sanat-edebiyat ödülleri yıllık olarak verilmeli. Özellikle eğitim kurumları bünyesinde yapılan hikaye-şiir-deneme yarışmaları, formalite olmaktan çıkmalı, yetenekli bireylerin keşfedilip desteklenmesi için bir araç olarak kullanılmalıdır.

Her ilçede kültür merkezleri kurulmalı ve buralarda kurslar verilmeli, konferanslar, imza günleri, film/video gösterimleri, konserler yapılmalı.

Fotoğraf sanatçılarının desteklenmesi adına, eserleri kurum ve kuruluşlarca satın alınmalı, sergilenmelidir.

Bölgedeki iş adamları, maddi gücü olan insanlar, sanat, edebiyat, müzik eserlerini satın alarak, bu alandaki çabaları ve başarıları maddi olarak sürdürülebilir kılmalıdır.

Kültür,sanat, edebiyat, müzik alanlarında ilimizde öne çıkan kişilerini isimleri Van ve ilçelerinde cadde, mahalle, sokaklara verilmeli; okul gibi resmi binalara bu kişilerin isimleri verilerek kültürel birikimin aktarımı sağlanmalıdır.

Bölgede düzenlenen festivallerde tabiri caizse 'ucuz' şarkıcılara yığınla para döküp halka işkence etmektense, bölgedeki değerlere söz ve icra hakkı verilmelidir.

Sanatın ve edebiyatın aşırı siyasallaşarak, siyasetin amaç haline dönüşmesi engellenmelidir. Zira bu haliyle sanat özellikle genç nesil ve aileler tarafından korkulacak, uzak durulacak bir görüntüye sahip olmaktadır.
El sanatları kültürel miras olarak kabul edilmeli ve zanaatkarlar gerekirse istihdam edilerek bu sanatların yok olmasının önüne geçilmelidir.

Kahvehane gibi mekanların, iç mekan tasarımı olarak kültürel ögelerle donatılması teşvik edilmelidir. Batıda pek çok kahvehanede insanlar özellikle yerel gazeteleri ilgiyle okumakta ve güncel konular hakkında bu gazeteleri, haberleri temel alarak sohbetler etmektedirler. Bizim kahvehanelerimizde insanlar, yoldan gelip geçenleri izleyerek saatlerini öldürmektedirler. Aynı kahvehanede dört kişi bile otursa, aralarında konuştukları nadir olarak görülmektedir. dört kişinin dördü de kafalarını çevirip yoldan geçenleri izlerler.

Özetle artık bu gibi konularda ihmaller, umursamazlıklar, geri plana bırakmalar toplumda çok daha olumsuz sonuçlar doğurabilir. Özellikle yerel yönetimlerin kültür sanat etkinlikleri maliyet olarak alt ve üst yapı hizmetleri ile yarışamasa da, değer ve kabul olarak, önem verilmesi noktasında en ön planda olduklarını görüyoruz.

Umuyoruz ki, önümüzdeki dönemlerde Van bu eksiklerini giderir ve nüfus yoğunluğunun hak ettiği ölçekte hareketliliğe kavuşur.

Cihat Albayrak
Hayal Bilgisi Edebiyat Dergisi Yayın Yönetmeni
www.cihatalbayrak.com
cihat-albayrak@hotmail.com